O takich, co zmieniały świat

Krakowski szlak kobiet. Przewodniczka po Krakowie emancypantek pod redakcją Ewy Furgał przypomina stare mapy,  kiedy na świecie istniało jeszcze wiele nieodkrytych miejsc i dopiero stopniowo te białe plamy wypełniane były przez kolejnych odkrywców. Takimi białymi plamami było życie kobiet, nie tylko konkretnej osoby, ale całych pokoleń kobiet żyjących w cieniu swoich mężów, synów i braci. Brakowało ich w dyskursie publicznym, jakby nie było ich wcale, jakby nie miały pragnień, przekonań, marzeń. W tym opracowaniu kobiety są jakby „wyciągane” na światło dzienne i wówczas wyłania się piękna, zachwycająca postać silnej, aktywnej kobiety, która wbrew czasom i ludziom budowała swoje życie niezależnie od pozycji mężczyzn.

Tom drugi Krakowskiego…, podobnie jak pierwszy, mówi o różnorodności, odmienności losu bohaterek, relacjach pomiędzy kobietami, ich walce o równouprawnienie i przezwyciężenie wykluczenia w życiu społecznym. Zaledwie wzmianka o jakiejś postaci, stawała się inspiracją dla innej kobiety, współczesnej czytelnikowi, do odtworzenia życiorysu swojej poprzedniczki, wypełnienia białej plamy na mapie historii. Teksty dotyczą zarówno przestrzeni prywatnej jak i publicznej pisarek, autorek, nauczycielek, urzędniczek, artystek, działaczek społecznych, które w XIX i XX wieku walczyły o prawa kobiet. Prawa, które dziś wydają się czymś naturalnym, np. prawo do edukacji na studiach wyższych, do udziału w wyborach, życiu politycznym, wyboru zawodu. Siłą kobiet była ich umiejętność organizowania się, skupiania inteligencji, uświadomienia kobietom konieczności zdobywania wykształcenia, dzięki czemu mogły osiągnąć znacznie więcej dla siebie i przedstawicielek tej samej płci.

Książka pisana przez kobiety i o kobietach, w której wykorzystywane są nie tylko oficjalne dokumenty, ale także pamiętniki, dzienniki i listy, gdyż historia „widziana kobiecymi oczami, spisana kobiecą ręką przyczynia się do uczynienia widocznym kobiecego doświadczenia i doświadczania świata. Ich uwzględnienie umożliwia stworzenie nowej, bogatszej, zauważającej różnice pomiędzy kobietami i mężczyznami, ale i pomiędzy poszczególni kobietami, mapy historii, nie tylko kobiet”[1].

Teksty uzupełnione są fotografiami bohaterek, mapą Krakowa z ważnymi dla ruchu emancypacyjnego miejscami. Tom pierwszy i drugi podobne są w założeniach i rozkładzie, czyli najpierw jest wprowadzenie w ruchy na rzecz równouprawnienia kobiet i mężczyzn, odniesienie polskiego ruchu emancypacyjnego do tego typu ruchów w Europie, czyli podbudowanie teoretyczne, później sylwetki kobiet, które zajmowały istotne pozycje w historii Krakowa, np. Diany Reiter czy Władysławy Habichtówny.

Jest tu opis, relacja, sprawozdanie z życia kobiet, nie ma ekwilibrystyki językowej i pod tym względem książka nie porywa, jednak jest wartościowym, choć zaledwie niewielkim fragmentem w historii kobiet, odszukiwaniu ich cennego wkładu w życie narodu i państwa, a na działania kobiet należy patrzeć z perspektywy ich wkładu w życie całego społeczeństwa, jednak niezależnie od ich osiągnięć oraz kolejnych pokoleń kobiet, walka o równouprawnienie nie jest skończona.

---

[1] Anna Pekaniec, Odzyskiwanie historii kobiet. Literatura dokumentu osobistego jako świadectwo. [w:] E. Furgał red., Krakowski szlak kobiet. Przewodniczka po Krakowie emancypantek. Fundacja Przestrzeń Kobiet. Kraków 2010, T. II, s. 33-34.

Tekst ukazał się także w serwisie Lektury Reportera