Krzyk Czarnobyla. S. Aleksijewicz

Źródło okładki

„do tej pory mam przed oczyma jasnomalinowy odblask, reaktor świecił się jakoś tak z wnętrza. To nie był zwyczajny pożar, lecz jakieś takie jarzenie. Nic podobnego nie widziałam nawet w kinie. (…) Nie wiedzieliśmy, że śmierć może być tak piękna” (s. 112) tak pierwsze godziny po wybuchu w Czarnobylu wspomina jeden z bohaterów książki Swietłany Aleksijewicz „Krzyk Czarnobyla”.

Autorka na początku książki, napisanej 10 lat po wybuchu, przytacza fragmenty z pisma „Ogoniak” (nr 17 z czerwca 1996 r.) mówiące o skutkach wybuchu w Czarnobylu dla Białorusi. Potem są już relacje świadków i rodzin tych, którzy zazwyczaj nieświadomi zagrożeń, z poświęceniem usuwali skutki wybuchu. Pierwszą grupą dotkniętą bezpośrednio promieniowaniem byli strażacy. Aleksijewicz skupia się na historii wzruszająco opowiedzianej przez żonę jednego z nich, która obserwowała degradację organizmu męża i jego śmierć w męczarniach. Żołnierze, którzy mieli rozkaz pracy przy reaktorze, chorowali i po kilku miesiącach umierali, jednak nikt z władz nie przyznał, że jest to skutek napromieniowania. Kolejną kategorią prezentowaną przez autorkę są likwidatorzy, czyli ludzie przywiezieni na skażone tereny, by usuwać ziemię, likwidować zwierzęta, burzyć domy. Aleksijewicz zamieszcza w książce także wypowiedzi naukowców, którzy początkowo nie wierzyli w możliwość wybuchu, potem ukrywali prawdę, natomiast po latach usprawiedliwiają się.

We wstępie do książki Aleksijewicz pisze „…to nie ziemia, lecz czarnobylskie laboratorium, a Białorusini – czarnobylski naród. Czarnobyl stał się naszym domem, narodową powinnością. Nie mogłam nie napisać tej książki” (s. 24) i choć dalej w tekście trudno znaleźć komentarz autorki, czytelnik wie, że Czarnobyl to nadal codzienność wielu ludzi.

Wypowiedzi świadków zawarte są w prostych zdaniach, które jak uderzenia oskarżają władze Białorusi i świat zewnętrzny, który niewystarczająco reagował na tragedię, nie tylko narodu białoruskiego.

Obecnie trwają prace nad utworzeniem dodatkowej osłony nad pękniętym sarkofagiem. Bez problemu można pojechać na wycieczkę w okolice reaktora, wystarczy poszukać w Internecie. Po 25 latach od wybuchu ludzie zaczynają szukać dreszczyku emocji, inni na tym zarabiają, jeszcze inni wracają do dawno opuszczonych domów. Nie wiem jak współcześnie wygląda życie w pobliżu reaktora, jedno jest pewne, cierpienie i ból świadków i ofiar nigdy się nie zdezaktualizują.

S. Aleksijewicz, Krzyk Czarnobyla. POLITEJA. Warszawa 2000.