Życie pisze odmienne pamiętniki

Loung Ung urodzona w 1970 w Phnom Penh, córka oficera zamordowanego przez Czerwonych Khmerów, działaczka Fundacji Amerykańskich Weteranów Wojny Wietnamskiej, po raz drugi podzieliła się ze światem tragedią, jakiej doświadczyła jej ojczyzna. Gdy zabili naszego ojca. Uciekinierka z Pól Śmierci spotyka się z pozostawioną w Kambodży siostrą to druga książka Ung po Najpierw zabili naszego ojca. Córka Kambodży pamięta, w której opisuje historię swojej rodziny od 1980 roku, kiedy wraz z bratem i jego żoną udało się jej uciec do Stanów Zjednoczonych. We wstępie bardzo krótko pisze o sytuacji w Kambodży pod reżimem Czerwonych Khmerów, którzy rządzili w latach 1975-1979 i „w sposób systematyczny doprowadzili do śmierci – w wyniku egzekucji, głodu, chorób i pracy przymusowej – szacunkowo dwóch milionów Kambodżan, czyli niemal jednej czwartej ludności kraju”[1].

Rodzina należąca do wyższej klasy średniej, rodzina oficera usuniętego rządu nie miała szans na uniknięcie represji. Zginęli rodzice i dwie siostry Ung, pięcioro rodzeństwa przeżyło obozy pracy i znalazła schronienie u wujostwa na wsi. Ucieczka najstarszego brata z żoną i dziesięcioletnią Loung rozpoczyna Gdy zabili naszego ojca. Nie jest to książka obiektywna, gdyż autorką, narratorką jest świadek, bohaterka, która po latach spisała nie tylko swoje doświadczenia, ale przede wszystkim emocje i uczucia. Właśnie te emocje najmocniej przemawiają do czytelnika. To przekaz pisany językiem prostym, językiem człowieka, który niejednokrotnie za pomocą słów ma problem z wyrażeniem nieprawdopodobnego bestialstwa, jakiego doświadczył, ale językiem, który otwiera u odbiorcy niezmierzone pokłady współczucia.

Książka utrzymana jest w formie pamiętnika, przeplatają się tu rozdziały opisujące życie Loung w USA pisane w pierwszej osobie, z trzecioosobowymi fragmentami dotyczącymi życia jej dwa lata starszej siostry Chou, która pozostała w Kambodży. Konwencja pamiętnika, ale autorka nie sugeruje, że wydarzenia były spisywane na bieżąco. Odbiorca wie, że są to odtworzone wspomnienia sióstr, zderzenie odmiennych losów, na które niewątpliwie wpływ miało miejsce, w którym dziewczynki wychowały się. Czytelnik poznaje nastolatkę, która próbuje poradzić sobie z traumą wojny i dostosować do warunków w USA, a jednocześnie spotyka jej siostrę, która nadal żyje w realnym zagrożeniu atakami Czerwonych Khmerów, widzi śmierć ludzi, którzy zeszli z bezpiecznej ścieżki i zostali rozerwani przez minę. Chou pozostaje pod wpływem tradycji i kultury kambodżańskiej, Loung stara się żyć jak amerykańska nastolatka. Te odmienne obrazy cały czas są w książce zderzane, a Loung pisze wprost o swoim poczuciu winy, ponieważ dane było jej wychowywać się z dala od wojny, podczas gdy jej ukochana siostra żyła w nieustannym zagrożeniu śmiercią.

Poruszająca historia opowiadana w sposób prosty, świadectwo siły więzi rodzinnych, gdyż nawet śmierć i fizyczne rozdzielenie nie osłabiły tej wspólnoty. Jest tu widoczne spustoszenie i odbudowanie relacji międzyludzkich. Gdy zabili naszego ojca to książka wstrząsająca i na pewno nie pozostawia obojętnym, na planie pierwszym widoczni są ludzie, ich codzienność, obserwacje życia mieszkańców Kambodży są niezwykle przenikliwe. W warunkach, w jakich przyszło funkcjonować tej i tysiącom innych rodzin, to właśnie silne więzi i wzajemne wsparcie umożliwiły przeżycie.

Tekst ukazał się także na stronie Lektury Reportera

---

[1] L. Ung, Gdy zabili naszego ojca. Uciekinierka z Pól Śmierci spotyka się z pozostawioną w Kambodży siostrą. Klub dla Ciebie. Warszawa 2008, s. 15.